Kredi Kartı Nasıl Çalışır? Ekstre, Faiz, Asgari Ödeme (7 Adım)
Kredi kartı nasıl çalışır? Ekstre, son ödeme tarihi, asgari ödeme ve faiz mantığını adım adım öğren. Güvenli kullanım ipuçları da içeride!
“Kredi kartı nasıl çalışır?” sorusu gözünde büyüdüyse yalnız değilsin. Çünkü kredi kartı bir yandan çok basit: alışveriş yaparsın, sonra ödersin. Ama işin içine ekstre dönemi, son ödeme tarihi, asgari ödeme, taksit, nakit avans ve faiz girince insanın kafası kolayca karışıyor.
Bu rehberde olayı en anlaşılır haliyle kuracağız: Kredi kartı sen harcarken arka planda hangi adımlar olur, hangi tarihler önemli, faiz hangi durumda devreye girer, asgari ödeme “kurtarıcı” mı “tuzak” mı, taksit nasıl çalışır, güvenlikte nelere dikkat edilir… Hepsi tek tek ve gerçek hayat örnekleriyle.
Hedefimiz şu: Bu yazı bittiğinde kredi kartı ekstresine bakıp “tamam, ben bunu çözdüm” diyebilmelisin.
Kredi kartı aslında ne yapar?
Kredi kartı, bankanın sana tanımladığı bir limit üzerinden, nakit taşımadan mal ve hizmet almanı (ve bazı durumlarda nakit çekmeni) sağlayan bir ödeme aracıdır. Sen kasada kartı okuttuğunda banka o anda “tamam” der ve üye işyerine (mağazaya) ödemeyi garanti eder. Sen ise bankaya daha sonra geri ödersin.
Buradaki kritik nokta şu: Kredi kartı “taksitli borç” gibi değil, “dönemsel hesap” gibi çalışır. Yani her harcaman tek tek ayrı bir kredi gibi kapanmaz. Harcamalar bir dönem içinde toplanır, ekstre kesilir, sonra bir ödeme penceresi açılır.
Kredi kartını üç taraflı bir anlaşma gibi düşünebilirsin
- Sen (kart hamili): Harcamayı yaparsın, borcu ödersin.
- Banka (kartı çıkaran kuruluş): Ödemeyi sistem üzerinden geçirir, sana ekstre çıkarır, tahsilat yapar.
- Üye işyeri (mağaza/e-ticaret): Kartı kabul eder, parasını bankadan alır.
Bu sistemin kalbi de şudur: ekstre dönemi.
Ekstre dönemi nedir? “Hesap kesim tarihi” neden bu kadar önemli?
Kredi kartında her ay bir “hesap kesim tarihi” vardır. Bu tarih geldiğinde banka o döneme ait harcamalarını toparlar ve sana hesap özeti (ekstre) oluşturur. Ekstrede iki önemli bilgi olur:
- Dönem borcu: O dönem içinde oluşan borç/alacak kayıtlarının bakiyesi ve varsa önceki ekstre bakiyesi ile birlikte toplam.
- Son ödeme tarihi: Gecikmeye düşmeden ödeme yapabileceğin son gün.
Bu kavramlar kredi kartı mevzuatında tanımlıdır; yani bankadan bankaya “mantık” değişmez. Ekstre düzenlenmesi ve bildirilmesi zorunludur.
Mini zaman çizgisi: Kartın “aylık döngüsü”
- 1–30: Harcamaları yaparsın (bu örnekte ay boyunca).
- 30: Hesap kesilir, ekstre oluşur.
- 30–10: Ödeme penceresi (örnek). Bu aralık bankaya göre değişir.
- 10: Son ödeme tarihi gelir. Bu tarihe kadar ödeme davranışın, faizi belirler.
Şimdi en kritik soruya gelelim: Faiz ne zaman gelir?
Faiz ne zaman doğar? “Ben faize nasıl giriyorum?”
En pratik kural şu:
Ekstredeki dönem borcunun tamamını son ödeme tarihine kadar ödersen, alışveriş harcamalarında genelde faiz oluşmaz.
Faiz genellikle şu senaryolarda devreye girer:
- Dönem borcunun tamamını ödemezsen (kısmi ödeme / asgari ödeme)
- Son ödeme tarihini kaçırırsan (gecikme faizi, gecikme durumları)
- Nakit avans / kredili işlem yaparsan (çoğu kartta farklı faiz/ücret mantığı)
“Azami faiz” ne demek ve neden önemli?
Türkiye’de kredi kartı işlemlerinde uygulanabilecek azami (tavan) faiz oranları TCMB tarafından ilan edilir. Bankalar bu tavanı aşamaz; ama bu tavanın altında kendi oranlarını belirleyebilir.
Bu yüzden “faiz kaç?” sorusunun tek bir sabit cevabı yoktur: Kart türüne, işlemin türüne (alışveriş / nakit avans vb.) ve bankanın tarifesine göre değişir. Doğru yaklaşım şudur: TCMB tavanını bil, kendi bankanın oranını kart sözleşmesi/ücret-komisyon listesinde kontrol et.
Asgari ödeme nedir? (Ve neden bazen “pahalı bir rahatlama”dır)
Asgari ödeme, ekstredeki dönem borcunun “ödenmesi gereken en az” kısmıdır. Banka “kartın kapanmasın, temerrüde düşmeyelim” diye bir alt sınır koyar.
Buradaki kritik ayrım:
- Asgariyi ödersen: Kartın tamamen kapanmayabilir, ama borcun taşınır ve faiz yükü büyüyebilir.
- Tamamını ödersen: Borç döngüsü temiz kapanır (alışveriş harcamalarında çoğu durumda faiz yükü oluşmaz).
BDDK asgari ödeme oranını nasıl çerçeveliyor?
Asgari ödeme tutarı, belirli eşiklere göre düzenlenebilir. Örneğin BDDK’nın 26.09.2024 tarihli Kurul Kararı (10970) ile, limiti 50.000 TL ve altında olan kredi kartlarında asgarî tutarın dönem borcunun %20’si; 50.000 TL üzerinde olan kredi kartlarında ise dönem borcunun %40’ı olarak belirlenmesine karar verilmiştir.
Bu şu demek: Limitin büyüdükçe asgari ödeme “daha yüksek bir tabandan” çalışabilir. Asgarîyi ödemek anlık nefes aldırır ama “borcu ucuzlatmaz”. Çünkü kalan kısım bir sonraki döneme taşınır.
Asgari ödemeyi “acil durum freni” gibi düşün
Asgari ödeme, arabayı durdurmaz; hızını azaltır. Asıl hedef, mümkünse borcu daha hızlı azaltmaktır.
Kredi kartı borç türleri: Dönem borcu, asgari, geciken borç, nakit avans
Kredi kartında “borç” tek bir şey gibi görünür ama aslında farklı türleri vardır. Bunu ayırmak, ekstreden korkmamanın en kısa yoludur.
| Borç türü | Ne zaman oluşur? | Senin için anlamı |
|---|---|---|
| Dönem borcu | Hesap kesim tarihinde o dönemdeki harcamaların toplanmasıyla | Bu dönemin “kapanış faturası” gibi |
| Asgari ödeme | Ekstrede “en az ödenmesi gereken” tutar | Kartın kapanmaması için taban ödeme |
| Gecikmeye düşen borç | Son ödeme tarihi geçerse veya asgari bile ödenmezse | Ek masraf/olumsuz kayıt riski artar |
| Nakit avans / nakit çekim | Karttan ATM/benzeri yolla nakit çekince | Çoğu durumda “alışveriş” gibi değil, daha maliyetli bir işlem |
Provizyon ve “bekleyen işlem” nedir? (Karttan çekildi mi çekilmedi mi?)
Online alışveriş yaptın, uygulamada “bekleyen işlem” gördün. Bu çoğu zaman provizyon demektir.
Provizyonu şöyle düşün: Mağaza “bu parayı alacağım” diye bankaya bir bildirim gönderir, banka da “tamam, bu tutarı limitinden düşüyorum” der. Ama işlem henüz kesinleşmemiş olabilir. Sonra işlem kesinleştiğinde bekleyen işlem “tamamlanan”a döner.
İade/iptal olunca ne olur?
- İşlem beklemedeyken iptal olursa provizyon düşebilir.
- İşlem kesinleştiyse, iade ayrı bir “alacak” kaydı olarak kartına yansır.
- İade hemen görünmeyebilir; bazı iadeler bankacılık sisteminde birkaç iş günü sürebilir.
Burada pratik öneri: Büyük tutarlı alışverişlerde, iade/iptal ekran görüntüsü ve e-posta teyidini saklamak hayat kurtarır.
Limit nasıl çalışır? Limit dolunca ne olur?
Limit kredi kartının harcayabileceğin üst sınırıdır. Harcama yaptıkça limitin azalır, ödeme yaptıkça limitin geri açılır. Bu yüzden kredi kartı “bir kerelik kredi” değil, “dönen” bir limit gibi davranır.
Kanundaki temel limit çerçevesi (gelirle ilişki)
Kredi kartı limitinin belirlenmesinde gelir ve risk değerlendirmesi önemlidir. Mevzuatta, bir gerçek kişinin sahip olduğu tüm kredi kartları için tanınacak toplam limitin ilk yıl için aylık ortalama net gelirin iki katını, ikinci yıl için ise dört katını aşamayacağı çerçevesi yer alır. Ayrıca Kurulun risk sınır ve oranlarını belirlemeye yetkisi bulunur.
Bunun günlük hayattaki karşılığı şu: Banka limit verirken sadece “sen istedin” diye değil, gelir ve risk çerçevesinde hareket eder.
Limit aşımı olursa?
Limit aşımı bazı bankalarda işlem reddine gider; bazı durumlarda ise “limit aşımı”nın nasıl ele alınacağı bankanın politikalarına ve düzenlemelere bağlı olabilir. En sağlıklı yaklaşım: Kartında limitin “tam sınırında” gezme. Çünkü küçük bir provizyon bile seni limiti aşmış gibi gösterebilir.
Ek kart nedir? Asıl kartla ilişkisi nasıl çalışır?
Ek kart, asıl karta bağlı bir karttır. Genelde şu özelliklere sahiptir:
- Asıl kart limitini aşmayacak şekilde çalışır.
- Harcamalar çoğu zaman aynı ekstreye toplanır (banka arayüzünde ek kart harcamalarını ayrı görürsün).
- Kontrol edilmezse “kim harcadı?” tartışması çıkar. Ek kart veriyorsan, harcama bildirimlerini açık tut.
Ek kart aile içinde çok pratik olabilir ama “kontrolsüz limit” gibi yaşanırsa ay sonunda sürpriz yaratır.
Taksitli alışveriş nasıl çalışır?
Taksitli alışveriş, kredi kartının en sevilen tarafı. Ama iki detayı bilmeden kullanınca insanı yoran da yine o.
1) Taksit, her ay ekstreye “parça parça” yansır
3.000 TL’lik bir alışverişi 3 taksit yaptığında, genelde her ay 1.000 TL ekstreye düşer (basit anlatım). Ama bazı kampanyalarda farklı mekanikler (peşin fiyatına taksit, erteleme vb.) olabilir.
2) Taksit, limitini etkileyebilir
Birçok bankada taksitli alışveriş yaptığında toplam tutar limitinden düşer, taksitler ödedikçe limit geri açılır. Bu yüzden “taksit yapınca limitim rahatlar” hissi her zaman doğru değildir.
BDDK tarafındaki genel çerçeve
Kredi kartıyla yapılacak mal/hizmet alımlarında taksitlendirmeye ilişkin genel çerçeve ve bazı istisnalar düzenlemelerde yer alır. BDDK’nın ilgili metninde, kredi kartları ile gerçekleştirilecek mal ve hizmet alımları ile nakit çekimlerinde genel olarak azami taksit sınırı çerçevesi bulunur; kurumsal kartlar için farklı azami süreler de düzenlenebilir. Ayrıca sektör/harcama türüne göre farklı sınırlamalar zaman içinde güncellenebilir.
Pratik öneri: Taksit düşünüyorsan iki şeyi aynı anda kontrol et:
- Bu harcama türünde taksit var mı?
- Varsa kaç ay ve “faizsiz mi, ücretli mi”?
Nakit avans nedir? Neden “son çare” gibi düşünülür?
Nakit avans, kredi kartından ATM veya benzeri kanallarla nakit çekmektir. Teknik olarak kart limitinin bir kısmını nakde çevirirsin.
Nakit avansın dikkat çeken tarafı şudur: Alışverişle aynı mantıkta işlemeyebilir. Bazı bankalarda nakit avans işlemleri daha farklı maliyetlere (faiz/ücret) sahip olabilir ve faiz başlangıcı alışveriş gibi “ekstre/son ödeme” penceresine bağlı olmayabilir.
Bu yüzden nakit avansı şöyle konumlandırmak sağlıklı: Gerçek acil durum aracı. “Her ay biraz çekip kapatırım” yaklaşımı, fark etmeden maliyeti büyütebilir.
Şikâyet ve itiraz: “Bu işlem benim değil” dediğinde sistem nasıl işler?
Kredi kartı kullanırken güven veren şeylerden biri de şudur: Yanlış/şüpheli bir işlem gördüğünde itiraz edebilirsin. Burada iki kritik süre var:
1) Bankanın cevap süresi
Kart ve ek kart hamilinin şikâyet/itiraz başvurusuna, başvuru tarihinden itibaren 20 gün içinde, başvuru yöntemi kullanılarak ve gerekçeli şekilde cevap verilmesi gerekir.
2) Ekstre/işleme itiraz süresi
Kredi kartı ile yapılan işlemlere, son ödeme tarihinden itibaren 10 gün içinde kart çıkaran kuruluşa başvurarak itiraz edilebilir. İtiraz ederken, hesap özetinin hangi unsurlarına neden itiraz ettiğini belirtmen gerekir.
Bu maddeler sana şunu söyler: “Şüpheli işlemi görünce oyalanma.” Uygulamada görür görmez bankaya bildirmen en sağlıklısıdır.
Kayıp/çalıntı ve izinsiz kullanım: Sorumluluk nasıl ele alınır?
Kimsenin başına gelsin istemeyiz ama gerçek hayat: Kart kaybolabilir, çalınabilir, kart bilgileri ele geçirilebilir.
Temel refleks: Hemen bankayı ara + kartı kapat + uygulamadan işlem yapabiliyorsan kartı anında bloke et.
Hukuka aykırı kullanımda “bildirim” neden kritik?
Kartın veya kart bilgilerin kaybolursa/çalınırsa, yaptığın bildirimden önceki belirli bir zaman diliminde gerçekleşen hukuka aykırı kullanımdan doğan zararlar için kart hamilinin sorumluluğuna ilişkin çerçeve bulunur. Ayrıca ağır ihmal/kasıt gibi durumlarda sınırlar değişebilir. Yani sistem “bildirime” çok önem verir.
Kredi kartı güvenliği: Kendini nasıl korursun?
Kredi kartında en iyi güvenlik, “başına gelince çözmek” değil, “gelmeden engellemek”. Sana günlük hayatta işe yarayan kısa bir kontrol listesi bırakıyorum.
Uygulamada 5 ayar hayat kurtarır
- Anlık bildirimler: Her harcamada bildirim gelsin.
- Online alışveriş kapatma/açma: Kullanmadığında kapalı tut.
- Temassız limit yönetimi: Çok yüksek temassız limitle dolaşma.
- Sanal kart: Online alışverişte sanal kart kullan, limiti işlem kadar aç.
- 3D Secure: Mümkünse açık tut (tek kullanımlık şifre doğrulaması).
Dolandırıcılıkta en çok yapılan numara
“Bankadan arıyorum” deyip senden SMS doğrulama kodunu isteyen kişi bankadan değildir. Banka doğrulama kodunu “telefonla” istemez. Kod, senin imzan gibidir.
Şüpheli link kuralı
SMS/e-posta ile gelen linklere tıklayıp kart bilgisi girmek yerine, bankanın uygulamasını açıp işlemi oradan kontrol et. Bir şey gerçekten bankadaysa uygulamada da görünür.
Gerçek kullanıcı senaryoları (hayatın içinden)
Senaryo 1: “Ekstre kesildi, ben hemen ödersem ne olur?”
Ekstre kesildiği an, dönem borcun netleşir. Son ödeme tarihi gelmeden ödeme yaptığında, borcu erken kapatmış olursun ve limitin açılır. Harcamaların faiz doğurup doğurmaması ise ödeme davranışına bağlıdır; en temiz senaryo dönem borcunun tamamını son ödeme tarihine kadar kapatmaktır.
Senaryo 2: “Asgariyi ödedim, kartım açık kaldı. Güzel mi?”
Kısa vadede evet: Kart kapanmayabilir. Ama kalan borç taşınır. Taşınan borç büyüdükçe “aylık nefes” hissi azalır, stres artar. Asgari ödemeyi bir strateji değil, bir geçici kurtarma olarak görmek daha sağlıklıdır.
Senaryo 3: “İade aldım ama borçtan düşmedi”
İade bazen aynı gün, bazen birkaç gün içinde ekstreye alacak olarak yansır. İade sürecinde belgeleri saklamak ve iadenin gerçekten onaylandığını teyit etmek önemlidir.
Senaryo 4: “Benim olmayan işlem gördüm”
Hemen bankaya bildirim yaparsın. Sonrasında itiraz süreçleri devreye girer. Bu noktada gecikmemek önemlidir; “nasıl olsa sonra bakarım” demek risktir.
Sık yapılan hatalar (ayrı ayrı, net)
- Ekstreyi “fatura” sanıp sadece asgariyi alışkanlık yapmak: Borç taşındıkça maliyet ve stres artar.
- Son ödeme tarihini kaçırmak: Bir gün bile gecikme, zincirleme sorun doğurabilir.
- Taksit = ucuz sanmak: Taksit bazen limitini kilitler, bazen kampanya şartı vardır.
- Nakit avansı “maaş gibi” kullanmak: Sürekli nakit avans, maliyeti büyütebilir.
- Kart bildirimlerini kapalı tutmak: Şüpheli işlemi geç fark edersin.
- Kart bilgilerini paylaşmak: Kart numarası + son kullanma + güvenlik kodu + SMS kodu… Bunlar birlikte paylaşılmaz.
- Birden çok kartta “küçük küçük borç” biriktirmek: Toplam borç hissedilmeden büyür.
Sık sorulan sorular
Kredi kartı borcunun tamamını ödersem her zaman faizsiz mi olur?
Alışveriş harcamalarında “borcun tamamını son ödeme tarihine kadar kapatma” en temiz senaryodur. Ama nakit avans, bazı özel işlemler, bazı kampanya türleri gibi kalemlerde farklı ücret/işleyiş olabilir. Kartının ücret ve komisyon koşullarını bilmek önemli.
Asgari ödeme yaparsam kredi notum düşer mi?
Asgari ödeme, “ödememe” değildir. Ama sürekli asgari ödeme yapmak borcun taşınmasına neden olur ve zamanla risk profilini etkileyebilir. En büyük risk, asgarinin bile ödenmemesi ve gecikmeye düşmektir.
Ekstreye itiraz süresi kaç gün?
Kredi kartı işlemlerine, son ödeme tarihinden itibaren 10 gün içinde itiraz edebilme çerçevesi vardır. Şüpheli işlemi fark ettiğin an beklemeden bankaya bildirmek daha sağlıklıdır.
Banka şikâyet/itirazıma ne kadar sürede döner?
Başvurudan itibaren 20 gün içinde gerekçeli cevap verilmesi gerekir.
Taksit her yerde var mı?
Hayır. Taksit uygulaması işlem türüne, sektöre, kampanyaya ve düzenlemelere göre değişebilir. En doğrusu, alışveriş öncesi ödeme ekranında taksit seçeneklerini ve bankanın kampanya şartlarını kontrol etmektir.
Kayıp/çalıntı durumunda ilk yapmam gereken şey ne?
Hemen bankayı arayıp kartı kapatmak/bloke etmek ve uygulamadan kartı dondurmak (varsa) ilk adımdır. Ne kadar hızlı bildirim, o kadar az risk.
Kısa ama güçlü toparlama
Kredi kartı, harcamalarını “aylık dönemler” halinde toplayan bir sistem. Ekstre kesilir, son ödeme tarihi gelir, sen de ya borcu kapatıp döngüyü temiz bitirirsin ya da borcun bir kısmını taşıyıp maliyeti büyütürsün.
En kritik 3 alışkanlık:
- Ekstreyi her ay kontrol et (harcama + aidat/ücret + şüpheli işlem).
- Mümkünse dönem borcunun tamamını öde (alışveriş borcunu “temiz kapat”).
- Güvenlik bildirimlerini açık tut (şüpheli işlemde hızlı hareket et).
Kredi kartı doğru kullanıldığında hayatı kolaylaştırır. Kontrolsüz kullanıldığında ise görünmez bir stres üretir. Kontrol sende kalsın.
Sen kredi kartını kullanırken en çok hangi noktada kafan karışıyor? Yorumlara yaz, birlikte netleştirelim! Rehber işine yaradıysa paylaşmayı da unutma.
Kaynaklar
- 5464 Sayılı Banka Kartları ve Kredi Kartları Kanunu (PDF)
- BDDK Kurul Kararı (26.09.2024 – 10970) Kredi Kartı Asgari Ödeme Tutarının Değiştirilmesi
- BDDK – Kredi Kartı Taksit Sınırları ve Yasakları
- TCMB – Kredi Kartı İşlemlerinde Uygulanacak Azami Faiz Oranları
- BDDK – Mevzuat Listesi (Kurul Kararları)
